AI Act od 2 sierpnia 2026 r. – co obowiązuje i jak się do tego stosować?

Sztuczna inteligencja, początkowo niewzbudzająca strachu, z czasem zdobyła i wytrenowała takie umiejętności, że posługuje się nią prawie każdy, w bardzo wielu dziedzinach życia i pracy. Wraz z rozrostem modeli sztucznej inteligencji, konieczne stało się jej prawne uregulowanie. 1 sierpnia 2024 roku oficjalnie wszedł w życie AI Act – choć jego przepisy wchodzą w życie etapami na przestrzeni lat.

AI Act to pierwsze na świecie kompleksowe prawo Unii Europejskiej regulujące sztuczną inteligencję. Opiera się na podejściu opartym na ryzyku i wprowadza zasady dla rozwoju, wdrażania oraz przejrzystości systemów AI. 2 lutego 2025 r. wszedł w życie pełny zakaz stosowania systemów sztucznej inteligencji o niedopuszczalnym ryzyku (tj. o najwyższej kategorii ryzyka, która obejmuje systemy AI uznane za wyraźne zagrożenie dla bezpieczeństwa, życia i praw podstawowych ludzi) oraz przepisy dotyczące rozwoju kompetencji w zakresie AI. 2 sierpnia 2025 r. zaczęły obowiązywać zasady zarządzania i wymogi przejrzystości dla dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia, takich jak modele językowe.  Za to zaledwie kilka dni temu – bo 2 sierpnia 2026 r. weszły w życie kluczowe obowiązki informacyjne i przejrzystości. Od tej pory firmy muszą obowiązkowo oznaczać treści wygenerowane przez sztuczną inteligencję. Ponadto – za naruszenie przepisów o przejrzystości grożą administracyjne kary finansowe do 15 mln euro lub do 3% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego (w zależności od tego, która kwota jest wyższa).

Czym jest “widoczne oznaczenie”?

Na samym początku należy się zastanowić – czym w zasadzie jest “widoczne oznaczenie” w przypadku korzystania ze sztucznej inteligencji? Chodzi konkretnie o jasny, czytelny dla człowieka komunikat tekstowy lub graficzny, który poinformuje odbiorcę, że dana treść została wygenerowana lub zmanipulowana przez AI. Rozporządzenie nie narzuca jednego sztywnego wzoru, ale określa, jak takie oznaczenie musi funkcjonować:

• Czytelność i łatwa dostrzegalność:
  Oznaczenie nie może być ukryte. Niedopuszczalne jest umieszczanie informacji drobnym drukiem na samym dole strony internetowej, wewnątrz wielostronicowego regulaminu. Informacja musi rzucać się w oczy w tym samym momencie, w którym użytkownik zaczyna przeglądać treść.
• Jasność i jednoznaczność języka
  Komunikat musi być zrozumiały dla przeciętnego, niezaawansowanego technologicznie odbiorcy. Należy używać sformułowań powszechnie zrozumiałych (np. „Treść stworzona przy użyciu sztucznej inteligencji”). W Polsce komunikaty kierowane do polskich konsumentów muszą być sformułowane w języku polskim.
• Trwałość i kontekstowość
  Etykieta powinna być „przywiązana” do treści. Jeśli użytkownik pobiera obraz z AI i udostępnia go dalej, oznaczenie powinno pozostać widoczne (np. jako nałożony na stałe znak graficzny).

Jakie treści trzeba oznaczyć?

Przepisy AI Act określają, jakie kategorie treści i systemów muszą zostać jawnie oznaczone.
Obowiązek ten dotyczy obrazów, nagrań wideo oraz ścieżek dźwiękowych, które zostały wygenerowane lub zmanipulowane przez AI, a które łudząco przypominają realistyczne obiekty, osoby, miejsca lub zdarzenia i mogą zostać błędnie uznane za autentyczne. Nie trzeba oznaczać obiektów oczywiście fantastycznych (np. wygenerowanego smoka), ponieważ nie ma ryzyka, że odbiorca uzna je za prawdziwe.

Konieczne jest również oznaczanie tekstu jako wygenerowanego lub zmodyfikowanego przez AI, jeśli ma on na celu informowanie społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym (np. artykuły newsowe, analizy polityczne, komunikaty społeczne). Obowiązek znika, jeżeli tekst przed publikacją przeszedł pełny przegląd człowieka, kontrolę redakcyjną, a wydawca bierze za niego odpowiedzialność. Typowe blogi firmowe czy posty marketingowe poprawiane przez człowieka nie wymagają więc takich oznaczeń.

Każdy system AI zaprojektowany do bezpośredniego kontaktu z ludźmi też musi być oznaczony, chyba że z kontekstu rozmowy w sposób absolutnie oczywisty wynika, że rozmawia się z maszyną.

Jeżeli wykorzystywane są systemy rozpoznawania emocji lub systemy biometryczne, osoby objęte ich działaniem również muszą zostać o tym poinformowane.

W jaki sposób najlepiej oznaczać?

Skoro przepisy nie dają gotowego szablonu, obowiązek ten należy wdrożyć samodzielnie, dostosowując formę do rodzaju publikacji. Oto jak można prawidłowo realizować ten wymóg w codziennej praktyce:

Obrazy, grafiki i zdjęcia

• Nałożenie na grafikę półprzezroczystego napisu – znaku wodnego. Ważne, aby element ten kontrastował z tłem.
• Podpis pod grafiką, jeśli ilustruje ona artykuł, bezpośrednio pod nią musi pojawić się jasny dopisek, np.: „Fot. Wygenerowano przez AI”.

Materiały wideo i animacje

• Przez cały czas trwania filmu w rogu ekranu powinien wyświetlać się czytelny komunikat sygnalizujący użycie AI.
• Stosowanie statycznej planszy na samym początku materiału, trwającej minimum 2–3 sekundy, tak aby widz nie mógł jej przeoczyć.

Teksty (artykuły, opisy, newslettery)

• Umieszczenie informacji tuż pod tytułem materiału, obok imienia i nazwiska autora.
• Krótki komunikat w wyróżniającej się ramce na początku lub na końcu tekstu: „Ważne: Niniejszy tekst informacyjny został wygenerowany automatycznie przy użyciu sztucznej inteligencji i zweryfikowany przez zespół redakcyjny”.

Chatboty, Voiceboty

• Użytkownik nie może być skazany na domyślanie się, z kim rozmawia. Informacja o interakcji z botem musi zostać przekazana przed rozpoczęciem właściwej konwersacji.
• Na czacie tekstowym powinien to być stały komunikat nad polem wpisywania wiadomości (np. „Rozmawiasz z wirtualnym asystentem AI”). W przypadku infolinii telefonicznej – jasna formuła wypowiedziana przez lektora na samym początku połączenia, przed przełączeniem do systemu konwersacyjnego.

Kto musi oznaczyć? – opisać podmioty odpowiedzialne za oznaczenie

Obowiązek oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję nie obciąża wszystkich w taki sam sposób. AI Act dzieli odpowiedzialność między dwie główne grupy podmiotów, wprowadzając dwa poziomy transparentności:

Podmioty stosujące systemy AI

Podmiotem stosującym jest każda osoba fizyczna, firma, instytucja publiczna czy agencja, która wykorzystuje gotowe, zewnętrzne narzędzia AI w ramach swojej działalności zawodowej lub komercyjnej.

W praktyce to podmiot klikający „opublikuj” ponosi odpowiedzialność za to, by człowiek widział etykietę informacyjną. Do tej grupy należą:

• Agencje marketingowe, działy PR i copywriterzy, jeśli generują grafiki do reklam, postów w social mediach lub tworzą deepfake’i na zlecenie klientów.
• E-commerce i sklepy internetowe: korzystające z chatbotów doradzających klientom czy generujące fotorealistyczne zdjęcia produktów oparte na AI.
• Media, wydawnictwa i portale informacyjne publikujące syntetyczne teksty informujące o sprawach interesu publicznego (o ile nie przeszły one pełnej weryfikacji redakcyjnej człowieka).
• Firmy rekrutacyjne i korporacje stosujące zaawansowane systemy automatycznej selekcji i analizy kandydatów.

Dostawcy systemów AI

Dostawcami są twórcy, deweloperzy i dystrybutorzy oprogramowania, którzy budują modele i narzędzia AI od zera. Do tej grupy zaliczają się giganci technologiczni oraz mniejsze startupy software’owe.

Zgodnie z prawem dostawcy mają obowiązek technicznego zaprojektowania swoich systemów tak, aby wyniki (grafiki, audio, wideo) automatycznie zawierały ukryte, cyfrowe znaki wodne. Ich zadaniem jest dostarczenie technologii, która pozwoli maszynom i platformom społecznościowym łatwo wykryć, że dany plik jest dziełem AI.

Uwaga: zgodnie z pakietem zmian Digital Omnibus on AI, dostawcy narzędzi wprowadzonych na rynek przed 2 sierpnia 2026 r. zyskali czas na techniczne wdrożenie maszynowego znakowania do 2 grudnia 2026 roku.

A co z muzyką? Obowiązki, jakie obciążają przedstawicieli branży muzycznej w związku z  nowymi przepisami

Wejście w życie przepisów z sierpnia 2026 roku wywołuje rewolucję w branży muzycznej. Nakładają one obowiązki na producentów, artystów, wydawców oraz serwisy streamingowe, które wykorzystują sztuczną inteligencję do tworzenia lub modyfikacji. Oto najważniejsze obowiązki, jakie obciążają sektor muzyczny:

Obowiązek oznaczania nagrań
Każdy podmiot publikujący lub dystrybuujący muzykę w celach komercyjnych (np. wytwórnia muzyczna, niezależny artysta, manager) musi jawnie poinformować odbiorcę, jeśli utwór został wygenerowany lub istotnie zmodyfikowany przez AI.

W odpowiedzi na te przepisy organizacje muzyczne (w tym IFPI, RIAA oraz polski ZPAV) wdrożyły jednolity system etykietowania nagrań dźwiękowych:

• „Wygenerowane przez AI”: Etykieta wymagana, gdy sztuczna inteligencja stworzyła całość lub kluczowe elementy kreatywne utworu (np. wokal został sklonowany lub cała ścieżka powstała na bazie promptu w programie typu Suno czy Udio).
• „Wspomagane przez AI: Stosowane, gdy utwór jest dziełem człowieka, ale algorytmy wykorzystano do pojedynczych elementów kreatywnych.
• Wyjątek: Zwykła obróbka techniczna (np. usuwanie szumów z nagrania, mastering, korekta wysokości dźwięku/autotune) nie wymaga oznaczeń, o ile nie zmienia tożsamości wykonawcy.

Zakaz usuwania znaków wodnych
Dostawcy oprogramowania muzycznego mają obowiązek technicznego wdrażania niesłyszalnych, cyfrowych znaków wodnych w plikach. Przedstawiciele branży muzycznej mają prawny zakaz celowego usuwania lub modyfikowania tych metadanych.

Więcej o oznaczaniu treści wygenerowanych lub wspomaganych przez AI w świecie muzyki, możesz przeczytać na stronie ZPAV pod tym adresem: https://zpav.pl/aktualnosc.php?idaktualnosci=2197

Prawa autorskie i tantiemy:

Choć sam AI Act skupia się na bezpieczeństwie, wpływa na finanse branży muzycznej:

• Utwory wygenerowane w 100% przez AI bez twórczego wkładu człowieka nie podlegają ochronie prawnoautorskiej i nie są objęte wypłatą tantiem.
• Przepisy (Art. 53 AI Act) zmuszają twórców modeli muzycznych AI do publikowania raportów z tego, na jakich utworach „uczyły się” ich algorytmy. Ułatwi to wydawcom muzycznym namierzanie naruszeń praw autorskich i domaganie się odszkodowań.

Jakie są kary za złamanie przepisów? – wysokość sankcji

Maksymalne stawki kar są ustalone z góry przez Unię Europejską i zależą od rodzaju popełnionego naruszenia. Krajowy organ przelicza je na złotówki na podstawie bieżących kursów walut. Kary dzielą się na trzy główne poziomy:

1. Do 35 mln euro lub do 7% globalnego rocznego obrotu (w zależności od tego, która kwota jest wyższa) – za stosowanie systemów AI o niedopuszczalnym ryzyku.
2. Do 15 mln euro lub do 3% globalnego rocznego obrotu – za łamanie większości pozostałych przepisów, w tym brak widocznego oznaczania treści z AI (od 2 sierpnia 2026 r.) czy nieprzestrzeganie zasad dotyczących systemów wysokiego ryzyka.
3. Do 7,5 mln euro lub do 1,5% globalnego rocznego obrotu – za podanie nieprawdziwych, niepełnych lub wprowadzających w błąd informacji organom nadzorczym w trakcie kontroli.

Ulgi dla mniejszych podmiotów

Dla osób fizycznych, startupów oraz mikro, małych i średnich przedsiębiorstw przepisy przewidują, że kwoty te stanowią górną granicę. Krajowy organ ma obowiązek nałożyć karę w oparciu o niższą z tych wartości, dopasowując ją proporcjonalnie do sytuacji finansowej firmy.

Kto będzie nakładał kary w Polsce?

Kary w drodze decyzji administracyjnej będzie nakładał nowy, wyspecjalizowany urząd centralny powołany polską ustawą: Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Będzie to niezależny organ nadzoru rynku sztucznej inteligencji w Polsce. Przewodniczącego Komisji powołuje Premier. Inspektorzy KRiBSI będą mieli prawo do przeprowadzania audytów, żądania dostępu do kodu źródłowego systemów AI, dokumentacji technicznej oraz nakazania natychmiastowego wycofania nielegalnego oprogramowania z rynku. KRiBSI będzie ściśle współpracować z już istniejącymi instytucjami, takimi jak UOKiK (w zakresie ochrony konsumentów i nieuczciwej konkurencji) oraz UODO (w kwestiach ochrony danych osobowych i prywatności).

Na kogo będą nakładane kary?

Sankcje mogą zostać nałożone na każdy podmiot prowadzący działalność zawodową, komercyjną lub publiczną. AI Act dzieli adresatów kar na dwie grupy:

1. Dostawcy systemów AI – firmy technologiczne i programiści tworzący narzędzia AI i wprowadzający je na rynek unijny. Odpowiadają m.in. za brak technicznych, maszynowych znaków wodnych w plikach (od grudnia 2026 r.) czy brak certyfikacji systemów wysokiego ryzyka.
2. Podmioty stosujące AI – firmy, korporacje, urzędy publiczne, agencje marketingowe, media oraz influencerzy, którzy wykorzystują AI w celach zawodowych. Przykładowo, kara zostanie nałożona na wydawcę, który opublikował artykuł informacyjny wygenerowany przez AI bez widocznego oznaczenia dla czytelników.

Kto NIE otrzyma kary pieniężnej z AI Act?

• Konsumenci (osoby prywatne) – jeśli ktoś generuje deepfake’i lub grafiki za pomocą AI na własny, prywatny użytek, AI Act nie przewiduje kar administracyjnych.
• Pracownicy – za błędy we wdrożeniu AI odpowiada podmiot zatrudniający, a nie pojedynczy pracownik wykonujący obowiązki służbowe.

Jak postępować w razie nieoznaczonego tworu sztucznej inteligencji?

Postępowanie w przypadku wykrycia nieoznaczonego tworu AI zależy od miejsca publikacji. Główna ścieżka opiera się na zgłoszeniu do administratora strony oraz do KRiBSI.

Oto instrukcja postępowania krok po kroku:

Krok 1:

Przed zgłoszeniem musisz udokumentować naruszenie przepisów o przejrzystości.

• Zrób zrzut ekranu
• Skopiuj pełny adres URL
• Zapisz plik

Krok 2:
Zgłoś treść bezpośrednio na platformie. Akt o usługach cyfrowych (DSA) nakłada na dostawców usług hostingowych oraz platformy internetowe obowiązki w zakresie szybkiej i obiektywnej reakcji na zgłoszenia dotyczące nielegalnych treści.

• Kliknij opcję „zgłoś post / treść”
• Wybierz odpowiedni powód: Dezinformacja, Wprowadzenie w błąd, Treści generowane przez AI lub Naruszenie zasad przejrzystości.
• Administrator ma obowiązek zweryfikować zgłoszenie i zmusić autora do dodania oznaczenia lub samemu nałożyć systemową etykietę.

Krok 3:
Jeśli materiał został opublikowany przez podmiot działający zawodowo (firmę, agencję, media), sprawa kwalifikuje się pod karę administracyjną za złamanie unijnego Aktu o AI.

• Przygotuj oficjalne zawiadomienie o naruszeniu prawa.
• Wyślij je do polskiego organu nadzoru: Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI)
• W pismie wskaż datę, link, podmiot odpowiedzialny oraz załącz zebrane w Kroku 1 dowody.

Krok 4:

Jeżeli nieoznaczony twór AI bezpośrednio wprowadza w błąd klientów i wpływa na ich decyzje zakupowe:

• Zgłoś sprawę do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).
• Opisz sytuację jako stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych i naruszanie zbiorowych interesów konsumentów.